منشی کنگرۀ ششم بین المللی آزادیخواهان ادیان که در شانزدهم ماه جولای ١٩١٣ در پاریس منعقد میگردد
دوست عزیز محترما نامۀ شما رسید و مضمون سبب سرور وجدان گردید زیرا دلالت میکرد که جمعی از خیرخواهان عالم انسانی همّت گماشتهاند که کنگرۀ ادیان تشکیل نمایند تا سبب الفت بین ادیان شوند و حقیقت دین و اساس ادیان الهی آشکار گردد و سوء تفاهم نماند این مقصد جلیلی است زیرا خدمت بعالم انسانیست و از سنوحات رحمانیّه است امیدوارم که آن انجمن موفّق بر تألیف قلوب اهل عالم گردد و سبب صلح بین ادیان شود تا بیگانگی در عالم انسانی نماند جمیع ادیان بعالم یگانگی یعنی وحدت عالم انسانی درآیند و بسیار آرزو داشتم که در این کنگرۀ بین المللی حاضر گردم ولی افسوس که در مصرم و ضعف بنیه و استیلاء امراض مانع از حضور است لهذا بکمال خجلت عذر از حضور مینمایم و چند سطری در این خصوص مینگارم
عقلاء بشر که مفتون حقیقتند در نزد آنان واضح و مسلّم است که مقصد از ظهور مظاهر مقدّسۀ الهیّه و انزال کتب و تأسیس دین الهی الفت بشر است و محبّت بین عموم افراد انسانی دین اساس وحدت روحانیّه است وحدت افکار است وحدت حاسّیّاتست وحدت آداب است و روابط معنویّه بین عموم افراد تا عقول و نفوس بتربیت الهی نشو و نما نمایند و تحرّی حقیقت کنند و بمقامات عالیۀ کمالات انسانی رسند و مدنیّت الهیّه تأسیس گردد زیرا در عالم وجود دو مدنیّت است یکی مدنیّت طبیعی مادّی که خدمت بعالم اجسام نماید و دیگری مدنیّت الهی که خدمت بعالم اخلاق مینماید مؤسّس مدنیّت مادّی عقلاء بشرند و مؤسّس مدنیّت الهیّه مظاهر مقدّسۀ الهی دین اساس مدنیّت الهیّه است مدنیّت مادّیّه بمنزلۀ جسم است و مدنیّت الهیّه بمنزلۀ روح جسم بیروح مرده است ولو در نهایت طراوت و لطافت باشد باری مقصد از دین روابط ضروریّۀ وحدت عالم انسانی است و اینست اساس دین الهی اینست فیض ابدی الهی اینست تعالیم و نوامیس الهی اینست نور حیات ابدی هزار افسوس که این اساس متین متروک و محجوب جمیع ادیان ولی تقالیدی ایجاد کردهاند که هیچ ربطی باساس دین الهی ندارد و چون این تقالید مختلف است از اختلاف جدال حاصل و جدال منتهی بقتال گردد خون بیچارگان ریخته شود اموال بتالان و تاراج رود و اطفال بیکس و اسیر مانند دین که باید سبب الفت باشد مورث کلفت شود دین که باید شهد فائق باشد زهر قاتل گردد دین که باید سبب نورانیّت عالم انسانی باشد سبب ظلمات شده است دین که سبب حیات ابدیست سبب ممات گشته پس تا این تقالید در دست است و این دام تزویر در شست از دین جز مضرّت بعالم انسانی حصول نپذیرد پس باید این تقالید کهنۀ پوسیده را که معمول به ادیان است بتمامها ریخت و تحرّی اساس ادیان الهی کرد و چون اساس ادیان الهی یکیست حقیقت است و حقیقت تعدّد و تجزّی قبول ننماید لهذا الفت و اتّحاد تام بین جمیع ادیان حاصل شود دین الهی در نهایت کمال و جمال در انجمن عالم انسانی جلوه نماید پس این کنگرۀ محترم باید این پردههای تقالید را بدرد این زوائد را از میان بردارد این ابرهای تاریک را متلاشی کند تا شمس حقیقت در نهایت درخشندهگی از افق ابدی جلوه نماید الحمد للّه این قرن قرن علم است این قرن قرن حقیقت است عقول ترقّی یافته افکار توسّع جسته ادراکات شدید گشته احساسات بسیار دقیق شده اکتشافات عالم را فراگرفته استعدادی عظیم بجهت جلوۀ وحدت عالم انسانی حاصل شده اگر این کنگرۀ محترم چنانکه باید و شاید بترویج مقاصد خیریّه پردازد و این تقالیدی که در دست ادیان است و مخالف اساس الهی زائل نماید جهان جهان دیگر گردد عالم ناسوتی جهان ملکوتی شود عالم انسانی جلوهگاه حقیقت گردد و انوار آفتاب جهان بالا در او بتابد شرق و غرب روشن شود و جنوب و شمال دست در آغوش یکدیگر گردد جمیع ادیان حقیقتجو شود و حقیقتگو گردد و یک تأسیسات ابدیّه در عالم انسانی گذاشته شود و بنیان وحدت عالم انسانی روز بروز ارتفاع یابد اینست آرزوی این آواره و از خدا از برای شما تأیید و توفیق طلبم تا موفّق بامری گردید که از بدایت عالم در نظر ممتنع و مستحیل بود ولکن در این قرن نورانی در نهایت کمال و جمال تحقّق یافت و علیکم التّحیّة و الثّنآء